نحوه انتخاب مدیر عامل شرکت
مدیر عامل
اگر چه در تعریف اداره شرکت مدیر عامل و نحوه انتخاب مدیر عامل شرکت یکی از بخشهای مدیریت تلقی می گردد با این حال همان گونه که در تعریف مدیر گفته شد مدیر عامل در زمره مدیران قرار نمی گیرد. ماده ۱۲۴ قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت ۱۳۴۷ مدیر عامل را از زوایای گوناگون و به شرح زیر توصیف نموده است:
انتخاب مدیر عامل توسط هیات مدیره
هیأت مدیره باید اقلاً یک نفر شخص حقیقی را به مدیریت عامل شرکت برگزیند. حدود اختیارات و مدت تصدی و حق الزحمه او را تعیین کند. در صورتی که مدیر عامل عضو هیات مدیره باشد. دوره مدیریت عامل او از مدت عضویت او در هیأت مدیره بیشتر نخواهد بود.
مدیر عامل شرکت نمیتواند در عین حال رئیس هیأت مدیره همان شرکت باشد مگر با تصویب سه چهارم آراء حاضر در مجمع عمومی.
انتخاب مدیرعامل در شرکت
فرآیند انتخاب مدیرعامل در شرکتهای تعاونی یکی از کلیدیترین تصمیماتی است که آینده و موفقیت شرکت را رقم میزند. مدیرعامل به عنوان بازوی اجرایی هیئت مدیره و بالاترین مقام مسئول در شرکت، نقشی حیاتی در راهبری، مدیریت منابع و تحقق اهداف تعاونی ایفا میکند. این فرآیند، که توسط هیئت مدیره منتخب مجمع عمومی عادی صورت میگیرد، دارای مراحل و ملاحظات حقوقی و مدیریتی مهمی است که در ادامه به تفصیل به آن میپردازیم.
چه کسی مدیرعامل شرکت تعاونی و یا شرکت های سهامی را انتخاب میکند؟
بر اساس قوانین بخش تعاون اقتصاد جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت اصلی انتخاب، عزل و قبول استعفای مدیرعامل بر عهده هیئت مدیره شرکت است. هیئت مدیره که خود منتخب اعضای تعاونی در مجمع عمومی عادی است، این اختیار را دارد که از میان اعضای خود یا خارج از آن، فردی شایسته و واجد شرایط را برای این سمت منصوب کند. این انتخاب در چهارچوب اختیاراتی است که به مدیرعامل تفویض میشود و او را به نماینده قانونی و تامالاختیار شرکت تبدیل میکند.
مراحل گام به گام انتخاب مدیرعامل
انتخاب مدیرعامل در یک شرکت تعاونی معمولاً طی مراحل زیر انجام میشود:
۱. تشکیل و انتخاب هیئت مدیره: اولین و اساسیترین گام، برگزاری مجمع عمومی عادی و انتخاب اعضای اصلی و علیالبدل هیئت مدیره توسط اعضای شرکت تعاونی است. این هیئت، سنگ بنای قانونی برای تصمیمگیریهای بعدی از جمله انتخاب مدیرعامل خواهد بود.
۲. بررسی و تعیین شرایط مدیرعامل: هیئت مدیره موظف است شرایط و صلاحیتهای لازم برای احراز سمت مدیرعاملی را بررسی کند. این شرایط میتواند شامل موارد زیر باشد:
- شخص حقیقی بودن: مدیرعامل نمیتواند یک شرکت یا شخص حقوقی دیگر باشد.
- نداشتن ممنوعیتهای قانونی: فرد منتخب نباید بر اساس قوانین جاری کشور، ممنوعیتی برای تصدی مدیریت شرکتها داشته باشد (مانند ورشکستگی به تقصیر یا محکومیتهای کیفری خاص).
- تخصص و تجربه: داشتن دانش فنی، تجربه مدیریتی مرتبط با حوزه فعالیت تعاونی و توانایی راهبری تیم از مهمترین معیارهاست.
- آشنایی با قوانین تعاون: درک صحیح از قوانین و مقررات بخش تعاون، اساسنامه شرکت و وظایف محوله.
۳. فرآیند انتخاب و تفویض اختیار: پس از بررسی گزینهها، هیئت مدیره در جلسات رسمی خود اقدام به انتخاب مدیرعامل میکند. این انتخاب باید به صورت مکتوب و با تعیین دقیق حدود اختیارات و مسئولیتها همراه باشد. مدیرعامل میتواند برای یک دوره مشخص (معمولاً مطابق با دوره تصدی هیئت مدیره) یا تا زمانی که هیئت مدیره صلاح بداند، در این سمت باقی بماند.
۴. ثبت قانونی و معرفی مدیرعامل: پس از انتخاب، صورتجلسه هیئت مدیره مبنی بر انتخاب مدیرعامل باید به همراه مدارک هویتی و گواهی عدم سوءپیشینه ایشان برای ثبت در اداره ثبت شرکتها ارسال گردد. با ثبت این تغییرات، مدیرعامل به عنوان نماینده رسمی و صاحب امضای مجاز شرکت شناخته میشود.
اختیارات و مسئولیتهای کلیدی مدیرعامل در شرکت تعاونی
مدیرعامل به عنوان نماینده هیئت مدیره و شرکت، مسئولیتهای اجرایی و اداری گستردهای را بر عهده دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
- اجرای مصوبات هیئت مدیره: پیگیری و اجرای تصمیماتی که در جلسات هیئت مدیره به تصویب میرسد.
- نمایندگی قانونی شرکت: مدیرعامل در کلیه مراجع قانونی، قضایی و اداری، نماینده شرکت محسوب شده و حق امضای اوراق، اسناد تعهدآور و قراردادها را (در چهارچوب اختیارات تفویض شده) دارد.
- مدیریت امور جاری: نظارت بر کلیه فعالیتهای روزمره شرکت، مدیریت کارکنان، کنترل فرآیندهای مالی و اداری.
- تهیه و تنظیم گزارشها: آمادهسازی گزارشهای عملکرد دورهای برای ارائه به هیئت مدیره و گزارشهای سالانه برای ارائه به مجمع عمومی.
- حفظ منافع اعضا: تلاش برای دستیابی به اهداف تعاونی و حفظ و افزایش منافع و سرمایههای اعضا.
انتخاب یک مدیرعامل کارآمد، متخصص و متعهد، تضمینکننده حرکت شرکت تعاونی در مسیر رشد و موفقیت است. هیئت مدیره باید با دقت و وسواس کامل، فردی را برگزیند که علاوه بر داشتن صلاحیتهای فنی و مدیریتی، به اصول و ارزشهای تعاون نیز پایبند باشد.
آیا هیات مدیره در هر موقع میتواند مدیر عامل را عزل کند؟
تذکر : هیات مدیره در هر موقع میتواند مدیر عامل را عزل نماید.» بر پایۀ مقررات مادۀ بالا و مقررات بعدی شیوه و شرایط انتخاب و جایگاه حقوقی مدیر عامل از جمله وظایف و اختیارات وی به بررسی گذاشته میشود.
شیوه و شرایط انتخاب مدیر عامل
منظور از نحوه انتخاب مدیر عامل شرکت همه تشریفات و روندی است که با دعوت از هیأت مدیره آغاز و با ثبت صورتجلسه هیات مدیره به انتخاب مدیر عامل پایان می گیرد. شرایط انتخاب مدیر عامل نیز مانند هیات مدیره شامل امور چندی میگردد.
آیا مجمع عمومی می تواند مدیر عامل را انتخاب کند؟
مطابق بخش نخست مادۀ ۱۲۴ انتخاب مدیر عامل در صلاحیت انحصاری هیات مدیره میباشد. با توجه به قید «باید در این بخش از مقرره، به نظر می رسد مجمع عمومی نمی تواند به صورت رسمی مدیر عامل را انتخاب کند.
با این حال مجمع این اقتدار را دارد. تا با اعمال ،نظر هیات مدیره را به انتخاب مدیر عامل موردنظر خود وادار سازد. با توجه به آنکه مدیران همان سهامدارانی هستند که در مجمع مینشینند، باید هیات مدیره را همان ارادۀ غیر مستقیم مجمع عمومی دانست. که در نحوه انتخاب مدیر عامل شرکت رخ می نماید.
صرف نظر از نادرست بودن کاربرد واژۀ «نفر» در کنار عبارت «شخص حقیقی در مقرره مزبور، عبارت اقلاً یک نفر شخص حقیقی به شمار مدیران عامل بیش از یک تن اشاره دارد. از این عبارت بر می آید که دست کم یک مدیر عامل باید انتخاب گردد. در نتیجه انتخاب بیش از یک شخص به عنوان مدیر عامل تجویز شده است.
آیا می توان برای هر شعبه شرکت یک مدیر عامل را انتخاب کرد؟
گاهی امکان دارد که شرکت مورد نظر یک شرکت فراملیتی بوده و در کشورهای مختلف دارای نمایندگی یا شعبه باشد. و برای هر نمایندگی یا شعبه، مدیر عاملی با اختیارات کامل برگزیند، یا آنکه شرکتی بزرگ با بخشهای گوناگون مانند فروش، پخش، بازاریابیو … ترجیح دهد. برای هر بخش یک مدیر عامل انتخاب کند. هم چنین شرکت میتواند برای هر بخش جغرافیایی مثلا برای هر استان به گزینش مدیر عامل با اختیارات محدود یا کامل مبادرت ورزد.
سمت قائم مقامی مدیر عامل در شرکت های ایرانی چیست؟
با آنکه نظام چند مدیریت عاملی در حوزۀ شرکتی ایران با پذیرش روبرو نگردیده، با این حال برخی شرکت ها در عوض به ساز و کار قائم مقامی مدیر عامل روی آورده اند.
صرف نظر از زاید بودن واژۀ «نفر» در کنار شخص حقیقی، مدیر عامل بایستی شخص حقیقی باشد بنابراین شخص حقوقی نمیتواند عنوان مدیر عامل را دارا شود لكن انتخاب نماینده شخص حقوقی در هیأت مدیره به عنوان مدیر عامل منعی ندارد.
شرط حقیقی بودن مدیر عامل
شرط حقیقی بودن به این جهت است که مصوبات و کار کرد هیأت مدیره به ویژه اقدامات اجرایی بایستی توسط شخص حقیقی اجرا و صورت پذیرد.
نحوه انتخاب مدیر عامل شرکت
شرط اینکه مدیر عامل سمت ریاست هیأت مدیره هم داشته باشد چیست؟
قانونگذار برای جمع دو سمت مهم و اجرایی ریاست هیات مدیره و مدیر عامل برانه یعنی شرط موافقت سه چهارم آرای حاضر در مجمع عمومی عادی را قرار داده است چنین حدنصابی بالاترین حدنصاب در هر دو مجمع عمومی عادی و فوق العاده به شمار میرود.
و هیچ تصمیم گیری دیگری منوط به چنین حدنصاب بالایی نگردیده است. دلیل این سخت گیری قابل توجیه می.باشد. چرا که رئیس هیات مدیره بالاترین عنصر مدیریتی در شرکت سهامی به شمار میرود. که اختیارات گسترده ای را دارا میباشد
چنانچه چنین سمتی با شرایط انتخاب مدیر عامل جمع گردد. میتواند موجبات سوء استفاده از اختیارات از سوی چنین مدیری را فراهم آورد.
شرایط مدیرعامل شرکت
در ماده ۳۸ قانون مزبور برای تصدی سمت مدیر عامل شرکت تعاونی همچون سمت های عضویت هیأت مدیره و بازرس احراز شرایط زیر را الزامی دانسته است.
۱- تابعیت ج.ا.ایران
۲- ایمان و تعهد و التزام عملی به اسلام
۳-اطلاعات یا تجربه لازم برای انجام وظایف متناسب با آن تعاونی
۴-عدم ممنوعیت قانونی و حصر
۵-عدم عضویت در گروههای محارب و عدم ارتکاب جرایم بر ضد امنیت و جعل اسناد
۶-عدم سابقه محکومیت ارتشاء ،اختلاس ،کلاهبرداری، خیانت در امانت، تدلیس، تصرف غیر قانونی در اموال دولتی و ورشکستگی به تقصیر صرف نظر از ایرادات وارده به برخی از ضوابط فوق از جمله ردیفهای ۳ و ۲ که معیار مشخصی برای احراز آنها وجو وجود ندارد.
شرایط اختصاصی مدیر عامل تعاونی
- دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی دیپلم
- داشتن سابقه فعالیت در امور تعاونی (اختیاری)
- داشتن تخصص مرتبط با موضوع فعالیت شرکت تعاونی (اختیاری).
حداقل و حداکثر حقوق ماهانه مدیرعامل
حداقل و حداکثر حقوق ماهانه مدیر عامل نیز به صورت قانونی تعیین میشود. این حقوق بر اساس تواناییها و تجربه مدیرعامل و همچنین اندازه و محدوده تعاونی تعیین میشود. بنابراین، درشرکت تعاونی های بزرگتر و پیچیدهتر، حقوق ماهانه مدیرعامل بیشتر است.
مدرک تحصیلی مدیر عامل شرکت تعاونی
مدرک تحصیلی مدیر عامل شرکت تعاونی میتواند متفاوت باشد و به نوع فعالیت شرکت و نیازهای آن بستگی دارد. اما معمولاً مدرک تحصیلی مرتبط با مدیریت، بازرگانی، اقتصاد یا رشتههای مرتبط با حوزه فعالیت شرکت تعاونی میتواند مناسب باشد.
در برخی از موارد، مدیران عامل شرکتهای تعاونی ممکن است دارای تحصیلات عالی و تجربیات کاری مرتبط باشند. همچنین، داشتن مهارتهای مدیریتی، توانایی دربرنامهریزی، و تجربه در کار تیمی به عنوان نکات کلیدی برای موفقیت در این سمت محسوب میشود.
در قانون نحوه تشکیل و اداره شرکتهای تعاونی نیز ممکن است شرایط خاصی برای انتخاب مدیر عامل مشخص شده باشد که معمولاً به تحصیلات و تجربه حرفهای مرتبط میشود.
